Χειμερινόεξάμηνο
Θέμα: Εικαστικές εκθέσεις μετά το 1945: Θεσμοί, καλλιτεχνικά ρεύματα και τεχνοϊστορικά αφηγήματα
Περίληψη: Τις τελευταίες δεκαετίες, η μελέτη των εκθέσεων τέχνης έχει καθιερωθεί ως διακριτό πεδίο έρευνας στην Ιστορία της Τέχνης. Περιοδικές εκθέσεις σε μουσεία και άλλους φορείς καθώς και διεθνούς εμβέλειας διοργανώσεις αναγνωρίζονται πλέον όχι ως ουδέτεροι «τόποι» παρουσίασης της τέχνης, αλλά ως σύνθετα γεγονότα, τα οποία χρήζουν ιστορικοποίησης προκειμένου να γίνουν κατανοητοί οι τρόποι με τους οποίους θεσμοί, επιμελητές και (κρατικές) πολιτιστικές πολιτικές συνδιαμορφώνουν τις συνθήκες παραγωγής, διάχυσης και υποδοχής της καλλιτεχνικής παραγωγής και παράγουν, επιβεβαιώνουν ή αμφισβητούν τον τεχνοϊστορικό κανόνα. Υπό αυτό το πρίσμα, το σεμινάριο εξετάζει περιοδικές και περιοδεύουσες εκθέσεις-σταθμούς και εκθεσιακούς θεσμούς από το 1945 έως το 1990, εστιάζοντας στις εκθέσεις στη Γερμανία αμέσως μετά τον πόλεμο (1945-1949), στον ρόλο των εκθέσεων που διοργανώθηκαν στην Ευρώπη (και στην Ελλάδα) στο πλαίσιο της ψυχροπολεμικής πολιτιστικής διπλωματίας των ΗΠΑ καθώς και σε εκθέσεις που ανέδειξαν και καθιέρωσαν, θεσμικά, καλλιτεχνικά ρεύματα, όπως αυτά της pop art, του μινιμαλισμού και της εννοιολογικής τέχνης. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στον θεσμό της documenta, ειδικότερα στις πέντες πρώτες διοργανώσεις, ενώ θα μας απασχολήσουν και λιγότερο προβεβλημένες περιπτώσεις. Θα θίξουμε, ακόμη, δράσεις κριτικής των καλλιτεχνών σε εκθεσιακούς και μουσειακούς θεσμούς (θεσμική κριτική), καθώς και το φαινόμενο της εκθεσιακής ανασύστασης «εμβληματικών» ιστορικών εκθέσεων.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Αδαμοπούλου, Αρετή, Τέχνη και ψυχροπολεμική διπλωματία. Διεθνείς εικαστικές εκθέσεις στην Αθήνα (1950-1967), Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2019.
Αλεξάκη, Ευγενία, «Εκθέσεις που έγραψαν τη δική τους ιστορία (της τέχνης). Πολιτικές της μνήμης και τεχνοϊστορικά αφηγήματα στην πρώτη documenta», Ιστορία της Τέχνης 11 (2022), 52-77.
Altshuler, Bruce, Salon to Biennial. Exhibitions that Made Art History, τ. I, Λονδίνο/Νέα Υόρκη, Phaidon Press Limited 2008.
Altshuler, Bruce, Biennials and Beyond. Exhibitions that Made Art History, τ. II, Λονδίνο / Νέα Υόρκη, Phaidon Press Limited 2013.
Δασκαλοθανάσης Νίκος, Ιστορία της τέχνης 1945-1975. Από τη μοντέρνα στη σύγχρονη τέχνη. Ζωγραφική-Γλυπτική-Αρχιτεκτονική, Αθήνα, futura 2021.
documenta. Politics and Art, κατάλογος έκθεσης, επιμέλεια Raphael Gross, Lars Bang Larsen, Julia Voss και Dorothee Wierling, Βερολίνο, Deutsches Historisches Museum & Prestel 2021.
Haro García, Noemi de, Mayayo, Patricia και Carrillo, Jesús (επιμ.), Making Art History in Europe After 1945, Νέα Υόρκη, Routledge 2020.
Ιωαννίδης, Κώστας, Έργα τέχνης, άνθρωποι και ιδέες: Ελλάδα – ΗΠΑ και Ψυχρός Πόλεμος, Αθήνα, futura 2025.
Λαλιούτη, Ζηνοβία, Ο «άλλος» Ψυχρός Πόλεμος. Η αμερικανική πολιτιστική διπλωματία στην Ελλάδα 1953-1973, Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2019.
Μπουρνάζος, Στρατής, Η ιστορία μιας ματαίωσης. Το CCF και ο πολιτισμικός ψυχρός πόλεμος στην Ελλάδα (1950-1967), Αθήνα, Αντίποδες 2024.
«Rewriting or Reaffirming the Canon? Critical Readings of Exhibition History», Stedelijk Studies Journal 2 (2015). DOI: https://stedelijkstudies.com/journal-archive/issue-2-exhibition-histories/
Χειμερινό εξάμηνο
Θέμα: Ρωμαϊκή περίοδος του Ραφαήλ: παραγγελιοδότες και έργα
Περίληψη: Στο σεμινάριο θα εξεταστεί η καλλιτεχνική παραγωγή του Ραφαήλ στη Ρώμη από το 1508 ως το 1520. Την περίοδο αυτή ο Ραφαήλ είχε αναλάβει μεγάλης κλίμακας εγχειρήματα και το εργαστήριό του, με προεξέχοντες τους Gianfrancesco Penni και Giulio Romano, συμμετείχε αποφασιστικά στη δημιουργική διαδικασία και την υλοποίηση σημαντικών παραγγελιών. Διερευνάται ο ρόλος διακεκριμένων παραγγελιοδοτών, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονται δύο πάπες και ορισμένοι από τους πλέον επιφανείς άνδρες της Ρώμης.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Kathleen Wren Christian, Empire Without End: Antiquities Collections in Renaissance Rome, c. 1350-1527, New Haven / London, Yale University Press 2010.
Culotta Alexis Ruth, Finding Rome in Rome: Reexamining Raphael’s Transformation Through HisRoles at the Villa Farnesina, Ph.D. dissertation, University of Washington 2014.
Dacos Nicole, The Loggia of Raphael: a Vatican Art Treasure, New York, Abbeville Press Publishers 2008.
Elet Yvonne, Architectural Invention in Renaissance Rome: Artists, Humanists, and the Planning of Raphael's Villa Madama, New York, NY, Cambridge University Press, 2018
Franklin David (επιμ.), From Raphael to Carracci: the Art of Papal Rome, Ottawa, National Gallery of Canada, 2009.
Frommel Christoph Luitpold, Ray Stefano, Tafuri Manfredo, Raffaello architetto, Milan, Electa 1984.
Gnann Achim, Oberhuber, Konrad, 1999, Raphael und der klassische Stil in Rom 1515-1527, κατ. έκθεσης Palazzo Te / Graphische Sammlung Albertina, Milan, Electa 1999.
Hall Marcia (επιμ.), Artistic Centers of the Italian Renaissance, Rome, Cambridge, Cambridge University Press, 2005
Hall Marcia (επιμ.), The Cambridge Companion to Raphael, Cambridge / New York, Cambridge University Press, 2005.
Hall Marcia, After Raphael: Painting in Central Italy in the Sixteenth Century, Cambridge, Cambridge University Press 1999.
Henry Tom, Joannides Paul (επιμ.), Late Raphael, κατ. Έκθεσης Museo Nacional del Prado, Madrid 2012.
Jones Roger, Penny Nicholas, Raphael, New Haven, Yale University Press 1983.
Kleinbub Christian, Vision and the Visionary in Raphael, Pennsylvania, Pennsylvania State University Press, University Park, 2011.
Lafranconi Matteo, Faietti Marzia (επιμ.), Raffaello, 1520-1483, Milan, Skira 2020.
Meyer Zur Capellen Jürg, Raphael: a Critical Catalogue of his Paintings, 5 vol., Landshut, Arcos 2001-2015.
Frommel Christoph Luitpold, Winner, Matthias, Raffaello a Roma: il convegno del 1983, Rome, Edizioni dell'Elefante 1986.
Salmi Μaria (επιμ.), The Complete Work of Raphael, New York, Harrison House 1969.
Sherman John, Raphael’s Cartoons in the Collection of Her Majesty the Queen, and the Tapestries for the Sistine Chapel, London, Phaedon 1972.
Wouk Edward, Morris David (επιμ.), Marcantonio Raimondi, Raphael and the Image Multiplied, κατ. έκθεσης The Whitworth, Manchester 2017.
Εαρινό εξάμηνο
Θέμα: Δημόσια Μνημεία στη μεταπολεμική Ελλάδα
Περίληψη: Μελετώνται τα δημόσια μνημεία (ηρώα, ανδριάντες, προτομές, εγκαταστάσεις) στη μεταπολεμική Ελλάδα, οι δημιουργοί τους (γλύπτες, αρχιτέκτονες, σχεδιαστές), οι θεσμοί που τα υποστηρίζουν και τα προβλήματα συντήρησής τους.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Αδαμοπούλου, Αρετή, Ελληνική Μεταπολεμική Τέχνη. Εικαστικές παρεμβάσεις στο χώρο, Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2000.
Αδαμοπούλου, Αρετή, Τέχνη & ψυχροπολεμική διπλωματία. Διεθνείς εικαστικές εκθέσεις στην Αθήνα (1950-1967), Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2019.
Αδαμοπούλου, Αρετή (επιμ.), Η τέχνη στην Ελλάδα. Το θεσμικό πλαίσιο μετά το 1945, Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2024.
Αυγητίδου, Αγγελική (επιμ.), Δημόσια Τέχνη – Δημόσια Σφαίρα, Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2021.
Κωτίδης, Αντώνης, Μοντερνισμός και “Παράδοση” στην ελληνική μεταπολεμική και σύγχρονη τέχνη. Ζωγραφική – Γλυπτική – Αρχιτεκτονική 1940-2010, τ. Β’, Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2015.
Λυδάκης, Στέλιος, Η νεοελληνική γλυπτική. Ιστορία – Τυπολογία, Αθήνα, Μέλισσα 2011.
Μιχαηλίδου, Μαίρη, Μνημεία – Ηρώα – Ανδριάντες. Μελέτη για την υπαγωγή τους σε ενιαίο φορέα, Αθήνα, Άποψη 1989.
Μουτσόπουλος, Θανάσης, Όχι ακριβώς τέχνη. Η υπερδιόγκωση του πολιτισμικού φαινομένου, Αθήνα, Πλέθρον 2021.
Παπανικολάου, Μιλτιάδης Μ., Η Ιστορία της Τέχνης στην Ελλάδα, 18ος-21ος αιώνας, Θεσσαλονίκη, Επίκεντρο 2026.
Τενεκετζής, Αλέξανδρος, Τα μνημεία για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εικονομαχίες στην Ευρώπη του Ψυχρού Πολέμου (1945-1975), Πρόλογος: Ευγένιος Δ. Ματθιόπουλος, Αθήνα, Ασίνη 2020.
